Museum MORE organiseert in samenwerking met 24 ORE Cultura een grote tentoonstelling gewijd aan 50 jaar Italiaans realisme. Met een selectie van 70 werken zal Magico! het Nederlandse publiek voor het eerst kennis laten maken met de ontwikkelingen van het 20ste-eeuwse modern realistische schilderkunst in Italië. De tentoonstelling omvat topstukken van kunstenaars als Edita Broglio, Felice Casorati, Giorgio de Chirico, Cagnaccio di San Pietro, Antonio Donghi, Leonor Fini, Domenico Gnoli, Ubaldo Oppi en Gino Severini.
Te zien in Museum MORE in Gorssel van 14 februari t/m 7 juni 2026.
Raadselachtig
Vanaf begin jaren 1920 begon een Italiaanse artistieke voorhoede de wereld om zich heen magisch, poëtisch, vervreemdend, maar soms ook glashelder, te verbeelden. Daarbij was hun nieuwe blik op de werkelijkheid onderdeel van een brede tendens in heel Europa om (weer) realistische kunst te creëren. Dit was echter geen reactionaire terugkeer naar ‘ouderwetse’ kunstopvattingen maar een behoefte uiting te geven aan een ander levensgevoel en een nieuw wereldbeeld. Zeker nadat abstractie voor sommige kunstenaars tekortschoot om de gruwelen uit de Eerste Wereldoorlog te verbeelden. Ze namen kritisch afstand en versmolten experiment en traditie van voorgangers tot een geheel eigen beeldtaal. Het resulteerde vaak in een intense, raadselachtige en precieze, technische perfecte schilderkunst.
Kunstenaars trokken in de jaren 1920 en 1930 naar Duitsland en Frankrijk maar zeker ook naar Italië om zich te laten inspireren door elkaar en door oude Italiaanse meesters zoals Piero della Francesca en Giotto. Italië, veelal gezien als de bakermat van de Europese kunst, bleek de perfecte voedingsbodem om het Realismo Magico tot bloei te laten komen.
Zonder dat men van een stroming of school kan spreken, smaakt het Italiaanse realisme uit het interbellum vaak subtiel anders dan bijvoorbeeld de Duitse Neue Sachlichkeit. Waar sommige Duitse kunstenaars de kijker bruut confronteren met een rauwe of grauwe visie op hun onderwerpen, zoeken veel Italiaanse neorealisten naar een ‘mystieke waarheid’ achter het waarneembare.
Betoverde blik
In geconcentreerde stillevens, verlaten landschappen, stadgezichten en (groeps)portretten van toonaangevende schilders als Felice Casorati, Cagnaccio di San Pietro, Antonio Donghi, Ubaldo Oppi en Gino Severini lijkt een verborgen schoonheid besloten. Ze maken het alledaagse bijna iconisch. Soms met een vitale weergave van bijvoorbeeld zwoegende arbeiders of statige hoogwaardigheidsbekleders. Vaak met schijnbaar serene of in tijd bevroren voorstellingen die extra lading geven aan situaties, mensen of bewegingloze dingen waaraan je snel voorbij kunt gaan, zoals laboratoriumglaswerk.
Deze Italiaanse kunstenaars nemen je mee in hun verwondering over de rationeel waarneembare wereld, over het hier en nu. En tegelijkertijd bieden ze de beschouwer een mysterie verhuld in mathematisch opgezette schilderijen. Realismo Magico is echter allesbehalve een exacte werkwijze met artistieke voorschriften. Het is meer een gevoelsvisie met een breed palet aan uitingen in de jaren 1920. De magisch realisten van toen delen vooral een ‘betoverde blik’, een blik op de grens tussen droom en werkelijkheid.
Radicaal en groots
Na de Tweede Wereldoorlog houden verschillende Italiaanse kunstenaars vast aan een eigen realistische beeldtaal. In een tijd waarin abstracte kunst de norm wordt in heel Europa, zetten deze kunstenaars zich in om de tradities van de Italiaanse schilderkunst voort te zetten en te vernieuwen. Tegen de stroom in staan enkele unieke Italiaanse kunstenaars op, zoals Domenico Gnoli die de figuratieve schilderkunst radicaal ververst. Ook bij hem vormen ambacht en vakmanschap een technische basis, maar met zijn werk rekt hij het stillevengenre tot het uiterste op. De magische essentie van ‘het ding’ blaast hij letterlijk op tot de monumentale weergave van slechts een detail van het ding. Een damesschoen of een deel van jasrevers worden bij Gnoli nieuwe iconen, in een nieuwe naoorlogse wereld. Beeldvullend, groots en vergankelijk.
Alle kunstenaars in Magico!
Pietro Annigoni, Baccio Maria Bacci, Rino Gaspare Battaini, Edita Broglio, Mario Broglio, Antonio Bueno, Xavier Bueno, Cagnaccio di San Pietro, Massimo Campigli, Felice Casorati, Ugo Celada da Virgilio, Giorgio de Chirico, Stanis Dessy, Antonio Donghi, Leonor Fini, Oscar Ghiglia, Domenico Gnoli, Renato Guttuso, Mario Lannes, Bice Lazzari, Carlo Levi, Nella Marchesini-Malvano, Daphne Maugham-Casorati, Ubaldo Oppi, Mario Reviglione, Carlo Sbisà, Gregorio Sciltian, Alfredo Serri, Gino Severini, Cesare Sofianopulo, Mario Tozzi, Giuseppe Zancolli.
Boek
In de tentoonstelling Magico! Italiaans realisme 1920-1970 laat Museum MORE een rijk spectrum zien aan topstukken van ruim 30 kunstenaars onder wie grote neorealistische namen, maar ook herontdekt werk van vrouwelijke wegbereiders die tot voor kort zelden de aandacht kregen die ze verdienen.
Gastconservator is Valerio Terraroli, professor kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Verona, is samenspraak met algemeen directeur Maite van Dijk en conservator Julia Dijkstra. Het bijbehorende rijk geïllustreerde tentoonstellingsboek met een essay en themateksten van Terraroli verschijnt in een tweetalige editie (Nederlands/Engels) bij WBooks.
